Нельга пералічыць, колькі афіцыйных запісаў з жывіx выступленняў выдаў Ніл Янг. Мы не з тых, хто размяжоўвае ў любым сенсе на Grateful Dead, але амаль: каля дзесяці афіцыйных, пачынаючы з “Time Fades Away” 1973 года, і праходзячы праз тыя, што выйшлі за апошнія гады ў серыях Archives на платформах і ў фізічным фармаце, і тыя, што даступныя выключна ў дадатку NY Archives.
У гэтыя дні выйшаў «As time explodes»: гэтая праца павінна была быць толькі ў фізічным фармаце для Record Store Day, але ў бліжэйшы час з’явіцца на платформах і праз традыцыйныя каналы. І гэта цікава па дзвюх прычынах: гэта адна з першых афіцыйных запісаў у жывы выкананні з Chrome Hearts, апошняй ітэрацыі гурта «электрычнай», якая складае суправаджэнне Янгa. І ўтрымлівае выдатную версію аднаго з самых любімых і знакавых твораў яго творчасці: «Cortez the killer» — з цудоўным узаемадзеяннем з Мікай Нэльсан, які не выключае часы Crazy Horse.
«Cortez» была ўключана ў спіс самых вялікіх рок-песень усіх часоў па версіі Rolling Stone і ўключана ў спіс лепшых імпровізаваных сола на электрычнай гітары ад Guitar World. Хоць гэтая песня — значна больш за звычайную кампазіцыю: гэта песня, якая пастаянна мяняе форму, бясконцы шэдэўр.
Гісторыя аднаго шэдэўра
«Cortez» — песня з эпічнай гісторыяй, настолькі эпічная (і ў пэўнай ступені спрэчная) у тэксце, які расказваецца. Запісана 50 гадоў таму для «Zuma», сьмяптым альбомам Янга і першым пасля загаднай «Tonight’s the Night», прысвечанай смерці гітарыста Дэнны Уітэна. Найлёг, версія з «Zuma» была скарочана з-за праблемы з лентай, у якой згубілі канец імправізацыі і апошні радок.
«Cortez» фактычна з’яўляецца тайтл-трэкам гэтага дыка: песня згуляна пра канкіснага конкістадара Эрнана Кортэса і азтэкскага манарха Манцэзума. Тэкст «Cortez The Killer» расказвае пра заваёву Мексікі, параўноўваючы жорсткаe варварства Кортэса з грамадзай Манцэзума. Азтэцкі свет ідэалізуецца, як месца, дзе «Hate was just a legend, And war was never known» і дзе нават чалавечыя ахвяры становяцца сімвалам ахвярнасці дзеля іншых: «They offered life in sacrifice / So that others could go on». Кортэз прыбывае са сваімі караблямі «Dancing on the water», разбіваючы гэты ідыллію і становячыся сінонім каланіялізму. У penultim sij дывіс Янг пераходзіць на адну асобу, расказваючы пра згубленую любоў: «And I know she’s living there / And she loves me to this day / I still can’t remember when or how I lost my way» — верагодна спасылка на канец гісторыі з Кэры Снодгрэс.
Палемікі і сапраўдная гісторыя Кортэза і Манцэзума
Ніл Янг прызнаўся, што напісаў тэкст песні ў юнацтве, сумясціўшы фантазію з некаторымі гістарычнымі фактамі. Вось чаму песня ашчушана вострай крытыкай. Шматлікія гісторыкі адзначаюць, што ацтэцкая цывілізацыя не была раем, аб якім гаворыцца ў творы: яна ведала войны, вайсковую дамінацыю і рытуальныя ахвяры. Таксама некаторыя дэталі не зусім дакладныя: Манцэзума не жыў на «прыбярэжжы», і заваёва была значна больш складаным працэсам, які пацвярджаў альянсы мясцовых народаў супраць ацтэкаў. Таму сёння песня ўспрымаецца хутчэй як алегорыя супраць імперыялізма, чым як гістарычнае апавяданне.
Ад Live Rust да Almost Famous: самыя прыгожыя версіі
«Cortez» стала адной з песень-симвалаў Янга дзякуючы доўгім імпровізацыям у жывыx канцэртах: яна ўжо была ўключана ў «Live Rust», жывы альбом 1979 года, дзе працягваецца прыкладна сем мінут і палову, як і арыгінальная версія. З цягам часу яна даўжэла: версія ў «As Time Explodes» даўжэй амаль у удвая і была уключана ў некалькі іншых жывыx альбомаў, выконвалася больш за 550 раз на жыва.
«Cortez» выконвалася ў асноўным на электрычнай гітары. Але акустычна яна была выканана прыкладна дзесяць разоў: адна з самых любімых версій — на 12-струннай гітары. Гэтая версія зафіксаваная ў канцэрце канца 90-х і ўключана ў адну з цэнтральных сцэн фільма «Almost Famous». Рэжысёр Камерон Кроу прасіў Янгa згуляць у фільме (роль юнага галоўнага героя), але Янг адмовіўся. Варыяцыя выйшла толькі ў 2021 годзе, у пашыранай версіі саўндтрэка.
Самая эпічная версія, аднак, носіць назву «Horse Back» і ўваходзіць у blue-ray-версію «Psychedelic Pill» (2012) з Crazy Horse: 37 хвілін, з амаль 20-хвілінной запісавай імпровізацыі ў студыі.
Каверы
Песню перапісалі десяткі выканаўцаў з самых розных узростаў і шляхоў: ад Slint, пост‑рок-гурта 90‑х, да Джэфа Твіі (Jeff Tweedy) з Wilco, да Джэйсона Ісебела і гуртоў з імпровізацыяй. Самы прыгожы кавер, напэўна, – Дэйв Мэттьюз з Уорэн Хэйнесам з Gov’t Mule, які ўвайшоў у жывы альбом 2003 года «The Central Park Concert».
